Í byrjun nóvember stóðu kæli- og frystihillur tómar í verslunum víða um Evrópu eftir netárás. Tölvuþrjótar komust í fjarstýringu kælibúnaðar, hækkuðu hitann og verslanirnar þurftu að henda mat. Árásin náði líka til Íslands en olli litlu eða engu tjóni hér og CERT-IS hefur þegar gefið út viðvörun.
Hvað gerðist?
Aðfaranótt 2. nóvember urðu truflanir á kælibúnaði í verslunum víða um Evrópu. Hitinn í sumum kælum fór upp í 50 gráður. Verslanir í Belgíu, Eistlandi, Finnlandi, Írlandi, Ítalíu, Lúxemborg, Hollandi, Portúgal, Þýskalandi og Svíþjóð tilkynntu vandræði og margar þurftu að tæma kæla og frysta. Svipuð árás lenti á allt að 700 frönskum verslunum um miðjan október og þar er matartjónið metið á tugi milljóna evra.
Enginn hópur hefur verið nefndur opinberlega sem ábyrgur og ekki hefur frést af kröfu um lausnargjald. Öryggissérfræðingar telja hópa hliðholla Rússum eina trúverðuga skýringu út frá fyrri málum. Það sem liggur fyrir opinberlega sannar samt ekki hver var að verki.
Aðferðin virðist sú sama alls staðar. Einhver komst inn í stjórnborðið sem stýrir kælingunni úr fjarlægð og breytti hitastillingum eða afþíðingu. Franskir rannsakendur bentu áður á stjórnborð sem voru opin út á netið og varin með veikum lykilorðum. Eldri stýringar sem fá ekki lengur öryggisuppfærslur koma oft fyrir í umfjölluninni.
RÚV sagði frá því 3. nóvember að Ísland hefði lent í sömu bylgju. Magni Reynir Sigurðsson hjá CERT-IS sagði að minnst tveir kælar hér hefðu orðið fyrir árásinni. Hún uppgötvaðist nær strax og olli litlu eða engu tjóni. Hann sagði líka að sumir kælar væru enn aðgengilegir af netinu, þannig að hver sem er gæti skráð sig inn og breytt stillingum. Að hans sögn eru þessar árásir því miður frekar einfaldar í framkvæmd.
Sama dag gaf CERT-IS út viðvörun til allra sem reka kælibúnað í atvinnuskyni. Þar er fólk hvatt til að kortleggja hvaða búnaður er tengdur netinu og loka stjórnborðum sem eru opin út á netið. Ef fjaraðgangur er nauðsynlegur á hann að fara um örugga tengingu, til dæmis VPN með tveggja þátta innskráningu. CERT-IS ráðleggur líka að skipta um sjálfgefin lykilorð, uppfæra hugbúnað búnaðarins, endurnýja búnað sem framleiðandinn styður ekki lengur og hafa kælinguna á sérneti. Loks á að prófa hvort hitaviðvaranir berist enn til einhvers utan opnunartíma, því dæmi eru um að þrjótarnir þaggi niður í þeim eða breyti þeim.
ENISA, netöryggisstofnun Evrópusambandsins, staðfesti nýju bylgjuna 4. nóvember ásamt samstarfsaðilum sínum og hvatti fyrirtæki til að loka leiðum að búnaðinum.
Af hverju skiptir þetta þig máli?
Enginn heldur því fram að persónuupplýsingum viðskiptavina hafi verið stolið úr þessum kælikerfum. Tjónið var skemmdur matur og tómar hillur. Málið minnir samt á að tæki sem eru tengd netinu geta snúist gegn eigendum sínum.
Sífellt fleiri hversdagstæki eru aðgengileg í gegnum netið. Það á við um kæla í verslunum, myndavélar á heimilum, netbeina, snjalltengla, hitastilla og jafnvel suma ísskápa. Ef aðgangurinn er varinn með sjálfgefnu lykilorði, gamalli stýringu sem fær ekki uppfærslur eða opinni tengingu beint út á netið getur ókunnugur breytt stillingunum. Í verslun þýðir það heita frysta. Heima getur það þýtt að einhver taki yfir myndavélina eða netbeininn og komist þaðan inn á restina af heimanetinu.
Þú þarft ekki að hafa áhyggjur af mjólkinni. Fylgdu merkingum verslunarinnar ef hillur eru merktar. Málið skiptir mestu fyrir þá sem eiga eða sjá um nettengdan búnað, og þar eru líka lítil kaffihús, bú, stofur og verkstæði með kæla sem eru vaktaðir úr fjarlægð.
Hvað átt þú að gera?
Ef þú rekur kælibúnað skaltu lesa viðvörun CERT-IS vandlega. Spurðu uppsetningaraðilann hvort stjórnborðið sé aðgengilegt af netinu og láttu loka þeirri leið ef svo er. Fjaraðgangur á að fara um varða tengingu með tveggja þátta innskráningu. Skiptu um lykilorðin frá framleiðandanum, settu inn uppfærslur og gerðu ráð fyrir að endurnýja búnað sem fær ekki lengur öryggisuppfærslur. Hafðu kælinguna á sérneti, aðskilda frá tölvum og afgreiðslukössum, og prófaðu hvort hitaviðvörun berist til manneskju að nóttu.
Ef eitthvað virðist óeðlilegt, til dæmis óvænt afþíðing, innskráningar sem enginn kannast við eða viðvaranir sem hætta að berast, skaltu taka búnaðinn af netinu og kæla handvirkt ef þú getur. Geymdu atvikaskrárnar og tilkynntu málið til CERT-IS í síma 415-1350 eða á [email protected].
Heima borgar sig að skrifa niður hvað er tengt þráðlausa netinu: netbeininn, myndavélar, snjalltengla, hátalara, netdrif, barnapíutæki og snjallsjónvörp. Skiptu um sjálfgefin lykilorð og kveiktu á sjálfvirkum uppfærslum þar sem appið býður það. Slökktu á fjaraðgangi ef þú notar hann ekki utan heimilisins. Veldu tæki sem fá enn öryggisuppfærslur og líttu á dagsetninguna þegar stuðningi framleiðandans lýkur eins og síðasta söludag. Opnaðu ekki gáttir á netbeininum bara til að ná í tæki að heiman.
Leiðbeiningar bresku netöryggismiðstöðvarinnar NCSC segja það sama. Þar er fólki ráðlagt að skipta um sjálfgefin lykilorð, setja inn uppfærslur, kveikja á tveggja þrepa staðfestingu þar sem hún býðst og slökkva á fjaraðgangi sem það þarf ekki.
Sem viðskiptavinur geturðu andað rólega. Tómar hillur eru leiðinlegar en þær eru ekki netöryggisvandi hjá þér. Treystu tilkynningum verslunarinnar um matvælaöryggi frekar en orðrómi á samfélagsmiðlum.
Gott ráð
Finndu lykilorðið að þráðlausa netinu í Windows 11 áður en þú lagar netbeininn
Í tölvu sem er þegar tengd heimanetinu ferðu í Settings → Network & internet → Properties og velur Show við Wi-Fi network password. Þú getur líka farið í Network & internet → Wi-Fi → Manage known networks, valið netið og smellt á Show. Heitin hér eru úr ensku útgáfunni af Windows.
Geymdu lykilorðið á öruggum stað. Skráðu þig svo inn á stjórnsíðu netbeinisins, en upplýsingarnar um hana eru oft á límmiða á beininum sjálfum. Skiptu bæði um lykilorð þráðlausa netsins og sérstaka stjórnandalykilorðið sem kom frá verksmiðjunni og tengdu svo síma og önnur tæki aftur.
Heimildir
CERT-IS: Viðvörun – Netárásir á kælibúnað (3. nóvember 2026)
RÚV: Réðust líka á kæla á Íslandi (3. nóvember 2026)
The Guardian: Shop fridges and freezers across Europe hit by fresh suspected cyber-attack (2. nóvember 2026)
The Record: Second wave of suspected cyberattacks hits supermarket freezers across Europe (2. nóvember 2026)
BBC News: Europe on alert after supermarket freezers hit by cyber-attacks in 10 countries (3. nóvember 2026)
ENISA: Joint statement on cyber incidents in refrigeration systems across the EU (4. nóvember 2026)
SentinelOne Labs: Defrost and Disrupt (4. nóvember 2026)
NCSC: Smart devices: using them safely in your home · Microsoft: Find your Wi-Fi network password