Outlook lá niðri víða um heim og svikarar nýta sér ruglinginn

Síðdegis á fimmtudag hætti Outlook að virka hjá fólki í að minnsta kosti 74 löndum og Teams og fleiri þjónustur Microsoft 365 fylgdu á eftir. Microsoft segir að netárás hafi ekki valdið biluninni. Næsta stóra bilun gæti samt átt sér aðra orsök og svikarar eru þegar farnir að nýta sér þessa.

Hvað gerðist?

Samkvæmt stöðusíðu Microsoft hófust vandræðin klukkan 16:17 fimmtudaginn 12. nóvember, sem er sami tími hér á landi. Fyrst gátu notendur í Ameríku ekki opnað pósthólfin sín. Um tveimur tímum síðar sagði Microsoft að notendur á öllum svæðum gætu orðið fyrir truflunum.

Verst var ástandið í tölvupóstinum. Margir gátu hvorki opnað Outlook, sent eða tekið við pósti né séð dagatalið sitt. Stór hluti Microsoft 365 byggir á póstkerfinu og þess vegna breiddust vandræðin út. Teams varð fyrir truflunum, aðallega í dagatali og fundarboðum, og sama átti við um SharePoint, Planner, To Do og Copilot-gervigreindina. Sum öryggistól Microsoft fyrir fyrirtæki duttu líka út og stöðusíðan nefndi vandræði í sumum vörum fyrir einstaklinga. Spjall og símtöl í Teams virkuðu hjá mörgum og sömuleiðis skjöl sem eru opnuð beint úr SharePoint.

Vefurinn Downdetector, þar sem fólk tilkynnir bilanir, fékk um 130.000 til 140.000 tilkynningar um Outlook eitt og sér á fimmtudagskvöld. Þar teljast aðeins þeir sem nenntu að tilkynna. Stjórnvöld og stofnanir í Ástralíu, Japan og Singapúr urðu fyrir barðinu á biluninni og læknastofur í Bretlandi báðu sjúklinga að hringja frekar en senda tölvupóst. Stærsta flugfélag Indlands missti tölvupóstþjónustu sína við viðskiptavini. OpenAI og Anthropic, sem gera gervigreindartólin ChatGPT og Claude, sögðu líka frá truflunum sem rekja mátti til bilunarinnar.

Bilunin náði líka til Norðurlanda. Danskir fjölmiðlar sögðu frá fyrirtækjum um allt land sem gátu ekki notað Outlook og sænskir og norskir miðlar fjölluðu um sömu vandræði á föstudagsmorgun. Íslenskir miðlar, þar á meðal Vísir, sögðu frá biluninni sama morgun. Í þeim fréttum sem við höfum séð eru engin íslensk fyrirtæki eða stofnanir nefnd. Notendur Outlook og Microsoft 365 hér á landi gátu samt lent í því sama.

Þegar þetta er skrifað, að morgni föstudagsins 13. nóvember, segist Microsoft sjá „fyrstu merki um stöðugleika“ en þjónustan er ekki komin í eðlilegt horf. Microsoft hefur lengt geymslutíma pósts sem tafðist upp í 48 klukkustundir, svo póstur sem situr fastur í biðröð ætti enn að berast.

Var þetta netárás?

Allt sem Microsoft hefur sagt hingað til bendir til að svo sé ekki. Fyrirtækið segist ekki vita um neina illgjarna virkni að baki biluninni. Charles Lamanna, einn af yfirstjórnendum Microsoft, skrifaði að ekkert benti til þess að netárás eða önnur illvirki hefðu valdið henni. Microsoft í Noregi sagði það sama við norska ríkissjónvarpið NRK.

Microsoft hefur aðeins gefið fyrstu skýringu á því sem fór úrskeiðis. Fjöldi netþjóna féll skyndilega á sjálfvirkum heilsuprófum og var tekinn úr umferð. Umferðin færðist yfir á netþjónana sem eftir voru og þeir réðu ekki við álagið. Síðar kom í ljós að ferli sem setur upp öruggar tengingar á þessum netþjónum var að kikna undan álaginu.

Tæknifólk Microsoft endurræsti netþjóna, beindi umferð annað og afturkallaði nýlega breytingu á netstillingum sem var gerð um svipað leyti og vandinn hófst. Á föstudagsmorgun skilaði lagfæring á þeim hluta kerfisins sem sér um innskráningu og beinir umferðinni „jákvæðum niðurstöðum“.

Endanleg orsök hefur ekki verið staðfest. Microsoft hefur lofað ítarlegri skýrslu þegar þjónustan er að fullu komin í lag. Þangað til veit enginn utan Microsoft nákvæmlega hvað gerðist.

Af hverju skiptir þetta þig máli?

Bilunin var mistök en ekki árás. Hún sýndi samt tvennt sem kemur flestum við.

Í fyrsta lagi reiðum við okkur mikið á fáar stórar skýjaþjónustur. Þegar ein þeirra stöðvast getur tölvupóstur, dagatöl, fundarboð og sameiginleg skjöl stöðvast öll í einu. Það getur gerst vegna mistaka eins og núna eða vegna raunverulegrar árásar.

Í öðru lagi þrífast svikarar á ringulreið. Öryggisfyrirtæki og bankar vöruðu strax við því að glæpamenn nýti sér bilanir af þessu tagi. Þegar þú kemst ekki inn í póstinn þinn verða skilaboð um að „skrá þig aftur inn til að endurheimta aðganginn“ allt í einu trúverðug. Sama á við um símtal frá „þjónustuveri Microsoft“ eða „tölvudeildinni“ sem býðst til að laga málið.

Þetta eru gildrur. Svikararnir reyna að stela lykilorðinu þínu, fá þig til að setja upp fjarstýringarforrit á tölvuna eða telja þér trú um að birgir hafi „skipt um bankareikning vegna bilunarinnar“. Á þjónustusíðum Microsoft kemur skýrt fram að fyrirtækið hringir ekki óumbeðið til að bjóða tækniaðstoð. Raunveruleg villuboð frá Microsoft eru heldur ekki með símanúmeri.

Hvað átt þú að gera?

Skoðaðu stöðuna beint hjá Microsoft með því að slá inn status.cloud.microsoft í vafrann eða fylgjast með staðfestum aðgangi Microsoft, @MSFT365Status á X. Treystu ekki tenglum í skilaboðum um bilunina. Skráðu þig ekki inn í gegnum tengil í tölvupósti eða SMS sem á að „endurheimta“ aðganginn þinn. Ef þú hefur þegar gert það skaltu skipta strax um lykilorð og kveikja á tveggja þrepa staðfestingu.

Leggðu á „þjónustuver Microsoft“. Leyfðu þeim sem hringir ekki að setja upp forrit eða taka stjórn á tölvunni þinni. Ef bankinn, tölvuþjónustan eða birgir hringir skaltu leggja á og hringja til baka í númer sem þú þekktir fyrir. Staðfestu líka allar breytingar á bankaupplýsingum í síma, í númer sem þú áttir fyrir, áður en þú borgar.

Haltu tækjunum uppfærðum og settu inn uppfærslur á Windows, símann og vafrann þegar þær koma. Flestar árásir nýta gamlar og þekktar veilur. Notaðu tveggja þrepa staðfestingu á tölvupóstinn og Microsoft-aðganginn, eða helst aðgangslykil (passkey). Þá dugar stolið lykilorð eitt og sér ekki til að komast inn.

Hafðu afrit sem opnast án netsins. Geymdu skjölin sem þú þarft mest á að halda á tölvunni sjálfri, til dæmis samninga, reikninga, afrit af skilríkjum og tryggingaskjöl. Hafðu líka sérstakt afrit af því sem þú mátt ekki missa.

Ákveddu varaleið fyrir samskipti. Lítil fyrirtæki ættu að halda símaskrá yfir helstu viðskiptavini og birgja utan tölvupóstsins. Þau ættu líka að ákveða fyrir fram hvernig þau láta fólk vita ef pósturinn liggur niðri, til dæmis með tilkynningu á vefnum, SMS eða símtali.

Góð ráð

Láttu mikilvæg skjöl í OneDrive opnast án netsins (Windows)

Í File Explorer hægrismellirðu á skrá eða möppu í OneDrive og velur Always keep on this device. Grænn hringur með hvítu hakmerki sýnir að skjalið er vistað á tölvunni. Þá opnast það þótt netið eða skýið liggi niðri. Heitin hér eru úr ensku útgáfunni af Windows.

Lestu Gmail án nettengingar (Chrome í tölvu)

Í Gmail ferðu í Settings → See all settings → Offline, hakar við Enable offline mail, velur hversu marga daga af pósti á að geyma og smellir á Save changes. Þá geturðu lesið, leitað í og skrifað póst án tengingar. Póstur sem þú skrifar bíður í „Outbox“ og fer af stað þegar tengingin kemst aftur á. Þetta virkar bara í Chrome og ekki í huliðsglugga (Incognito).

Bættu aðgangslykli við persónulega Microsoft-aðganginn þinn

Farðu á account.live.com/proofs/manage og skráðu þig inn. Veldu Add a new way to sign in or verify, svo Face, Fingerprint, PIN, or Security Key og fylgdu skrefunum. Næst þegar þú skráir þig inn notarðu andlit, fingrafar eða PIN-númer í stað lykilorðs sem fölsk síða gæti stolið. Vinnu- og skólaaðgangar eru settir upp á mysignins.microsoft.com/security-info ef vinnustaðurinn leyfir það.

Smá skemmtun á meðan þú bíður

Ef Outlook virkar ekki ennþá þegar þú lest þessa grein geturðu kannski skemmt þér yfir þessum myndböndum á meðan.

Heimildir